Zoals u misschien wel weet, is het onderwijs in Griekenland openbaar. Zo is dat in de grondwet verankerd. Dat betekent ook dat onderwijs gratis is, maar daar kan over worden gediscussieerd.

Het universitair onderwijs wordt in Griekenland uitsluitend door de overheid georganiseerd. Dat betekent niet dat de overheid bepaalt wat er wordt gedoceerd, maar wel dat de rectoren door de overheid worden aangesteld. Dat geeft de leiding van de universiteiten een groot politiek karakter. En dat sijpelt door naar de studenten, die al vanaf hun eerste dag aan de universiteit worden aangeklampt om zich bij de jongerenafdeling van deze of gene politieke partij aan te sluiten. Politieke activiteiten gebeuren ook heel vaak binnen de campus, waar ze mijns inziens geen plaats hebben. Maar goed, de universiteit moet een plaats zijn waar ideeën vrij kunnen worden uitgewisseld, zo luidt het.

De regering Mitsotakis heeft het niet zo begrepen op het openbare karakter van het universitair onderwijs en vindt dat ook privé universiteiten onderwijs moeten kunnen organiseren in het land. Maar om de markt (want alles is een markt, ook onderwijs) open te stellen, is er wel een grondwetswijziging nodig en meteen ook een 2/3 meerderheid in het parlement om dat er door te duwen. En die meerderheid is er niet.

Om daar een oplossing voor te vinden, heeft de regering Mitsotakis in het voorjaar van 2024 een wet gestemd (met een gewone meerderheid in het parlement) die toelaat non-commerciële vestigingen van buitenlandse universiteiten op te richten. Dat betekent dat de universiteiten niet winstgevend mogen zijn. Μην κερδοσκοπικά πανεπιστήμια, zo heet dat. De nieuwe wet biedt een kader voor de vergunningverlening, oprichting en exploitatie van deze “universitaire rechtspersonen”, onder voorbehoud van evaluatie door de Griekse autoriteiten om de kwaliteit en academische normen te waarborgen. Deze hervorming heeft tot doel buitenlandse investeringen aan te trekken, de braindrain van Griekse studenten die in het buitenland studeren te verminderen en het aanbod van hoger onderwijs in Griekenland te verbeteren, zo luidde het. De oppositie spreekt van het schenden van de grondwet.

De minister die het wetsvoorstel had ingediend, kondigde met veel bombarie aan dat prestigieuze buitenlandse universiteiten in bosjes stonden te springen om een campus op te richten in Griekenland . Zo zou zelfs de Parijse Sorbonne haar oog op Griekenland hebben laten vallen.

Begin deze maand werd duidelijk welke 4 universiteiten werden gekozen door de Nationale Autoriteit voor Hoger Onderwijs (ΕΘΑΕΕ). Het gaat om:

• CITY – Europese afdeling van de Universiteit van YORK, die 3 faculteiten zal hebben: Rechtsgeleerdheid en Geesteswetenschappen, Wetenschappen, Bedrijfseconomie
• The University of Keele, Greece, met 3 faculteiten: Humane en sociale wetenschappen, Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, Rechtsgeleerdheid
• Anatolia University, Greece, afdeling van Open University, met 3 faculteiten: School of Humanities & Social Sciences, School of Business Administration, School of Science & Technology
• University of Nicosia, met 6 faculteiten: Geneeskunde, Geesteswetenschappen en Sociale Wetenschappen, Bedrijfseconomie, Wetenschappen en Techniek, Levenswetenschappen en Gezondheid, Rechtsgeleerdheid

Echt gerenommeerde universiteiten zie ik hier niet tussen. Ik had zelfs nog nooit van deze 4 instituten gehoord, maar ondertussen maken ze al wel stevig reclame of TV en YouTube.

Waarom zet ik er die faculteiten bij? Omdat het meer van hetzelfde is: je kunt al die studierichtingen al ten overvloede kiezen in Griekenland. Maar het zou toch zinniger zijn om bij een dergelijke onderwijshervorming te kijken naar richtingen die misschien wel meer zin hebben in het hedendaagse Griekenland. Ik denk dan aan klassieke studies, toerisme, scheepvaart, plattelandsontwikkeling, nieuwe technologieën en dat soort dingen.

Er wordt wel eens smalend gezegd dat deze nieuwe universiteiten bedoeld zijn voor de rijken van wie de kinderen niet voldoende punten hebben behaald om aan de Griekse universiteiten te studeren. Die kunnen dan nu met een universiteitsdiploma zwaaien dat ze hebben “gekocht” bij een van de 4 aanvaarde universiteiten.

Griekenland zou Griekenland niet zijn, als er bij de toekenning niet een aantal merkwaardige dingen te bemerken zijn. Zo bleek eind augustus dat de Nationale Autoriteit de vergunning voor de 4 universiteiten had goedgekeurd, zonder dat die tijdig een curriculum hadden ingediend.  Je vraagt je dan wel af op welke basis die vergunningen zijn goedgekeurd.

Merkwaardig dat er drie nieuwe rechtenfaculteiten bijkomen, terwijl de huidige regeringsfunctionarissen zich enkele jaren geleden nog druk maakten over het feit dat er geen nieuwe rechtenfaculteit in Patras mocht komen, omdat er een overschot aan advocaten is.

En nog iets merkwaardigs: de “rector” van de Keele universiteit is Odysseas Zoras, de voormalige secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs, die mee het kader heeft opgesteld waaronder de nieuwe universiteiten dienen te opereren. Alweer een sterk staaltje van belangenverstrengeling van de regering Mitsotakis.

En daar houdt het niet op: Andreas Loverdos, voormalig minister van de PASOK regering en voormalig parlementslid, is lid van de Raad Van Bestuur van Keele. Nog geen maand nadat hij die positie krijgt, stapt hij over naar de regerende partij Nea Dimokratia.

En daar houdt het niet op. Het blijkt dat Zizis Papachristou, een lid van de commissie die de aanvraag van de Anatolia University  heeft geëvalueerd, nauwe banden met deze instelling heeft. Ze was niet alleen afgestudeerd aan deze instelling, maar ze is tevens ook donor van de Anatolia University. Vreemd, want de regels schrijven voor dat de leden van de commissies geen enkele band mogen hebben met de instelling die zij controleren – en dat moeten ze zelfs schriftelijk verklaren. Verder was Periklis Mitkas, de voorzitter van de Nationale Autoriteit voor Hoger Onderwijs (ΕΘΑΕΕ) tevens hoofd van de beoordelingscommissie die de aanvraag van Anatolia University moet bekijken. Als voorzitter van ΕΘΑΕΕ moet hij de beslissing van de beoordelingscommissie bekrachtigen. Hij moet dus zichzelf controleren.

Ik ben benieuwd of de universiteiten die geen vergunning hebben gekregen, het hier gaan bij laten.