Anderhalve week geleden kondigde de directie van de Griekse post ELTA aan dat er met onmiddellijke ingang 204 postkantoren van de ruim 500 in heel Griekenland zouden worden gesloten. De aankondiging werd op een vrijdag gemaakt, en op maandag zouden de kantoren al worden gesloten.

Dat zorgde voor heel wat reactie: het postkantoor in Griekenland doet meer dan enkel brieven bezorgen. Gepensioneerden krijgen vaak nog via het postkantoor hun pensioen in cash uitbetaald. Mensen betalen nog steeds rekeningen voor nutsbedrijven in het postkantoor. Pakjes in verafgelegen dorpen kunnen nog met de post worden verstuurd, waar courierbedrijven  dat soort diensten te kostelijk vinden.

En wat zou er gaan gebeuren met het personeel? Er zouden geen ontslagen volgen, maar mensen zouden worden overgeplaatst naar andere kantoren. Zo kreeg een kankerpatiënte die op het kantoor in de wijk Peristeri werkte, op vrijdag een e-mail waarin stond dat ze op maandag werd verwacht in een postkantoor in Attica, op 40 kilometer van haar woonplaats. De vrouw heeft geen eigen vervoer.

Het is misschien interessant om even stil te staan bij de geschiedenis van de Griekse post, om te kijken hoe het zo ver is kunnen komen.

De Griekse post is ouder dan de hedendaagse Griekse staat. Ioannis Kapodistrias richtte de eerste postdienst op, de “Tachydromion Genikon” (Algemene Postdienst). Met kantoren in Tripoli, Argos, Epidaurus, Syros en Aegina. De diensten werden snel uitgebreid en reeds in 1892 vielen ook telefoondiensten onder de bevoegdheid van de Algemene Postdienst. In 1896 was de Griekse post hoofdsponsor van de eerste moderne Olympische Spelen.

In 1970 kreeg de Griekse postdienst de status van rechtspersoon volgens  privaatrecht en met hetzelfde wetsbesluit werd de naam ELTA (Ellinika Taxydromeia) officieel vastgesteld. Vanaf het midden van de jaren 80, maar vooral in de jaren 90, verliest ELTA het monopolie op de postdiensten. Een van de eerste particuliere koeriersbedrijven in Griekenland is SpeedEx, opgericht in 1986. In 1992 wordt de Nationale Commissie voor Telecommunicatie en Post opgericht. Haar taak is onder andere het toezicht houden op en controleren van de postmarkt met de nieuwe particuliere spelers. In datzelfde jaar wordt  ACS Courier opgericht en in 1994 Geniki Tachydromiki. Vandaag de dag, en vooral met de opkomst van e-commerce, zijn grote multinationals zoals UPS, FedEx en DHL ook op de markt aanwezig.

In 1998 werd ELTA door de regering aangewezen als aanbieder van universele postdiensten. Dit betekent dat het bedrijf verplicht is om postdiensten te verlenen aan alle burgers van het land, zelfs in de meest afgelegen en onherbergzame gebieden en dat tegen een betaalbare prijs.

Om de operationele verliezen te dekken die daaruit voortvloeien had de Griekse staat de vergoeding voor universele dienstverlening ingevoerd. Rond de eeuwwisseling kreeg ELTA twee dochterondernemingen er bij. KEK ELTA biedt professionele opleidingen en bijscholing voor het personeel. ELTA Express biedt koeriersdiensten in een markt die steeds competitiever wordt. De opkomst en toename van de concurrentie en de eisen die worden gesteld aan een universele postdienstverlener hadden een aanzienlijke economische impact.

In de acht jaar tussen 1993 en 2001 had ELTA een totaal tekort van meer dan 284 miljoen euro. Om dit gat te dichten, besloot de overheid tot een aandelenkapitaalsverhoging van meer dan 293 miljoen euro. Tijdens de Olympische Spelen van 2004 moest ELTA een belangrijke sponsor zijn, want de Griekse post was dat ook in 1896.

In 2009 brak de wereldwijde financiële crisis uit en het begon stilaan te spannen bij ELTA. Alleen al in dat jaar leed ELTA een verlies van 33 miljoen euro. De loonsverlagingen die door de trojka werden opgelegd, gaven de organisatie wat ademruimte maar in de praktijk hebben ze de situatie echter niet wezenlijk verbeterd. Vooral met de toegenomen activiteit van de concurrentie uit de particuliere sector.

Integendeel: de situatie was bijna hopeloos. Wie in 2017 in Griekenland woonde, herinnert zich misschien het volgende nog wel.  Als je toen in het begin van het jaar naar postkantoor om tijdig je elektriciteitsrekening te betalen, kreeg je een stiptheidskorting van 15%.

Maar heel wat klanten van DEI, de elektriciteitsmaatschappij, merkten dat hun vorige nooit was betaald, en dat de betalingstermijn was verstreken. Hun korting voor stiptheid waren ze kwijt en ze moesten ook nog eens extra kosten ophoesten voor late betaling. Ze waren verplicht om naar de elektriciteitsmaatschappij te stappen met het betalingsbewijs van de post om aan te tonen dat ze daadwerkelijk hadden betaald. Als ze dat bewijs nog hadden bewaard.

Naar schatting heeft ELTA alleen tussen 2017 en 2018 illegaal tientallen miljoenen euro’s ingehouden. Geld dat door burgers was betaald om hun rekeningen bij het elektriciteitsbedrijf te betalen. Sommige bronnen spreken van 45, andere van 57 en weer andere van 67 miljoen euro.

Het management van DEI ging zelfs zo ver dat het een buitengerechtelijke brief stuurde naar het management van ELTA om het geld over te maken, en dreigde verder met juridische stappen. Het excuus van ELTA voor het inhouden van het geld? Een probleem met het elektronische systeem voor interbancaire transacties en een gebrek aan liquiditeit. Verder werd er indirect ook gesuggereerddat het tekort aan liquiditeit het gevolg was van schulden van de bredere openbare sector aan ELTA. Pas nadat het schandaal aan het licht kwam, begon men met een deel van het geld aan DEI terug te betalen.

De eerste 22,5 miljoen werden betaald door de Griekse overheid. Er werd gezegd dat het bedrag niet zomaar werd gegeven, maar dat het deel uitmaakte van de compensatie voor universele dienstverlening voor het jaar 2013 en een deel van 2014. Volgens een studie van de Nationale Commissie voor Telecommunicatie en Post, was het totale subsidiebedrag voor de jaren 2013, 2014 en 2015 vastgesteld op 129 miljoen euro. Geld dat blijkbaar niet was uitgegeven tot 2018, toen het schandaal uitbrak. OK.

In 2019 bedroegen alleen al de jaarlijkse loonkosten van ELTA 220 miljoen euro. Terwijl de omzet van het bedrijf niet hoger was dan 300 miljoen. Tel daar dan nog de operationele kosten bovenop de loonkosten bij op en de cijfers kloppen niet. De staat had daarom een plan opgesteld voor de hervorming van ELTA.

Dit omvatte 180 miljoen euro aan kosten voor universele dienstverlening en nog eens 100 miljoen aan aandelenkapitaalverhoging. Het plan omvatte een vermindering van de loonkosten (nog eens) door middel van vrijwillig vertrek, reorganisatie van het netwerk, nieuwe systemen voor gegevensanalyse en nieuwe digitale producten. Of dat goed ging?

135 miljoen, bijna de helft van het geld, werd gebruikt om de vrijwillige uittreding van bijna 2.000 werknemers te financieren, en voor de sluiting van 142 van de ongeveer 1.500 kantoren van ELTA. In 2022 kwamen echter gegevens aan het licht waaruit bleek dat 120 miljoen euro van het reddingspakket was gegeven aan het bedrijf ONEX.

ONEX, met een reeks van 220 contracten, had de taak op zich genomen om de postbezorging uit te voeren die ELTA niet kan garanderen  omdat de post na het vrijwillige vertrek niet genoeg personeel meer had. Bovendien gebeurde dit alles in de periode van de pandemie, waarin elektronische bestellingen en leveringen een enorme vlucht namen.

De meeste van deze 220 contracten werden toegekend, voornamelijk via directe opdrachten of gesloten aanbestedingen. Dat wil zeggen aanbestedingen waarbij ELTA zelf bepaalde welke bedrijven een offerte mochten indienen. Transparantie op zijn Grieks. De contracten die waren toegekend aan ONEX  tot 2022, hadden een waarde van 20.000 euro tot 1 miljoen euro elk.

Het tragikomische is dat zelfs ONEX niet over het nodige personeel beschikte om de contracten na te komen. Het resultaat was dat het werk werd uitbesteed aan dochterondernemingen of aan andere bedrijven. Volgens een bericht van SYRIZA parlementslid Pavlos Polakis heeft ONEX een winst van ongeveer 25 miljoen euro behaald, alleen door de contracten over te nemen en ze aan andere bedrijven door te geven om ze uit te voeren, dus als tussenpersoon.

In dezelfde periode (2022) brak ook het schandaal uit met de parlementslid van de Nea Dimokratia Andreas Patsis. Patsis was onder andere wettelijk vertegenwoordiger van ELTA. Daarvoor ontving hij een vergoeding van 500.000 euro. Uiteraard via een rechtstreekse opdracht. Ik heb in mijn blog Patsis al eens vermeld. Naast parlementslid heeft hij ook een bedrijf dat grof geld verdient door mensen uit hun huizen te zetten. U leest het hier nog een keer na.

De vertegenwoordigers van ONEX verklaarden op de website Business News dat hun bedrijf de aanbestedingen voor de 32 contracten van ELTA die het in 2022 op zich nam, had gewonnen. Deze aanbestedingen zijn echter nooit afgerond. Het eveneens deelnemende bedrijf “Meccanica Group” heeft namelijk beroep aangetekend tegen ONEX. Het management van ELTA kon niet wachten op de uitspraak van de rechtbank en besloot om rechtstreeks over te gaan tot toekenning van de contracten aan ONEX. Daar zal vast wel iets tegenover hebben gestaan.

Vanwege het schandaal met de directe opdrachten, trad toenmalig directeur van ELTA, Giorgos Konstantopoulos, af. Het management veranderde, maar de tactiek bleef hetzelfde. In de periode 2022-2023 ontving ONEX met een groot aantal contracten nog eens 70 miljoen euro van ELTA.

Het bedrjif heeft zelfs bijna 45 miljoen euro ontvangen in 2023 toen de schandalen nog vers in het geheugen lagen. Een snelle zoekopdracht op Diaugeia, de site waarin de aanbestedingen van de overheid terug te vinden zijn, leert ons dat ook in 2024 contracten worden ondertekend voor honderdduizenden euro’s. Samenwerking tussen de publieke en private sector heet dat.

Voor 2022 had ELTA een verlies van bijna 28 miljoen euro. Voor 2023 was dat 13 miljoen. Het was duidelijk dat dit zo niet verder kon. In 2023 werd een nieuw herstructureringsplan voor ELTA opgesteld. Daarbij werd besloten om de dochteronderneming ELTA Courier over te nemen. Volgens nieuw algemeen ELTA directeur Grigoris Klika zijn de belangrijkste pijlers van dit plan het verlagen van de kosten, het moderniseren van structuren en het verbeteren van het aanbod van producten en diensten.

Hoe dan ook, naast de verliezen van het moederbedrijf, had ook ELTA Courier geen winst gemaakt. Het boekjaar 2021 sloot af met een verlies van bijna 2,5 miljoen euro. Het jaar daarop was het verlies nog groter en bedroeg het meer dan 3 miljoen. Met de voltooiing van de overname werd het volledige vermogen van ELTA Courier overgedragen aan ELTA. Het valt nog te bezien of de nieuwe structuur de Griekse postdiensten zal saneren.

In ieder geval zit het bedrijf weer in de problemen, want door de brede reactie in de Griekse publieke opinie, werd besloten om voorlopig enkel postkantoren in de grote steden te sluiten. In totaal gaat het om 46 kantoren. De andere 158 kantoren zouden binnen 3 maanden worden gesloten. Maar dat zal dan onder een andere directie gebeuren, want directeur Grigoris Klikas heeft afgelopen week zijn ontslag gegeven. In zijn ontslagbrief stond dat, als de meer dan 200 postkantoren niet worden gesloten, hij schat dat binnen korte tijd de liquiditeit en het vermogen om salarissen aan werknemers te betalen in gevaar zullen komen.

De Griekse god Hermes, te zien op het logo van ELTA, zit het zuchtend aan te kijken vanop de Olympusberg.