Op 4 januari dit jaar gingen de communicatiesystemen van de luchtverkeersleiders in Athene op zwart. Volgens bronnen kregen ze enkel nog ruis te horen, waardoor het onmogelijk was om de bewegingen van alle vliegtuigen in het Griekse luchtruim te volgen. Op alle frequenties zat interferentie. Twee vliegtuigen bleken op ramkoers te liggen omdat het systeem dat niet kon opsporen. Gelukkig is er een “manuele” procedure waardoor de luchtverkeersleiders tijdig kondingerijpen om erger te vermijden. Er werd besloten om geen vluchten meer te laten opstijgen of te laten aankomen, tot het probleem was opgelost.

Voor de meeste Grieken kwam dit probleem niet uit de lucht vallen (vergeeft u mij de flauwe woordspeling). De luchtverkeersleiders hadden in 2025 al drie keer gewaarschuwd dat hun systemen verouderd waren en niet in staat waren om het toenemend aantal vluchten goed op te volgen. De bonden spraken van een potentieel gevaar voor een Tempi in de lucht (verwijzend naar de treinramp van 2023). De luchtverkeersleiders hadden daarvoor zelfs al meermaals een staking aangezegd, die door de rechtbank telkens illegaal was verklaard. De redering was dat een staking schade zou toebrengen aan het toeristische imago van Griekenland.

Er zijn inderdaad gelijkenissen met Tempi. De treinbonden hadden destijds ook al gewaarschuwd voor mogelijke ongevallen, wegens verouderde systemen. Aanvankelijk werd hier gedacht dat het om een cyberaanval ging, maar dat werd door de autoriteiten snel uitgesloten. De systemen zijn immers zo oud dat ze nog analoog werken.

En wiens kop rolde meteen? Die van het hoofd van de luchtvaartautoriteit. Dat ontslag kwam er nadat de bevoegde minister een onderzoek had gedaan naar de verouderde systemen. Alsof het niet bekend was bij het ministerie dat het om verouderde systemen ging. Of negeren ze daar gewoon de waarschuwingen van de bonden die, volgens bepaalde ministers, gestuurd worden door de oppositie en niets liever doen dat miserabel zijn. De regering Mitsotakis houdt er namelijk niet van dat er stemmen zijn die haar narratief van een bekwame regering die het land succesvol leidt  in twijfel trekt.

Waarom zijn de systemen verouderd? Omdat de aanschaf van nieuwe systeem door allerlei regeringsleden en comités dient te worden ondertekend, en daar komt naar goede Griekse gewoonte heel veel vertraging bij kijken. Daardoor geven de producenten van de systemen geen ondersteuning meer. Meer nog, ze garanderen zelfs niet meer dat de systemen nog kunnen werken. Daarom duurde het ook 8 uur voor op 4 januari het euvel hersteld was. Een werknemer nam namelijk het risico om de systemen te herstarten, terwijl het niet uitgesloten was dat ze niet meer zouden werken. Dat is gelukkig wel gelukt.

Maar vliegt u nu nog met een gerust hart van en naar Griekenland? Minister van Vervoer en Infrastructuur Christos Dimas zei in het parlement dat u zich geen zorgen hoeft te maken: “de systemen zijn verouderd. Maar iedereen is het erover eens dat ze functioneel zijn”, aldus de minister.

“Het probleem is de capaciteit, volgens de experts. De luchthaven van München, die dezelfde structuur heeft als die van Athene, heeft modernere systemen en kan dus meer vluchten verwerken. In samenwerking met de EU moet er een holistisch actieplan worden uitgevoerd om de systemen te upgraden en te moderniseren.”

Het is weer een mooi staaltje van hoe de regering Mitsotakis de verantwoordelijkheid van zo veel dingen die er fout gaan, van zich af schuift. Tot recent lag de schuld altijd bij SYRIZA, die regeerde tot 2019. Maar Mitsotakis is ondertussen al bijna 7 jaar aan de macht, en dat argument kan niemand nog overtuigen.

Overigens had de SYRIZA regering een contract getekend voor 4,7 miljoen euro voor de aanschaf van een voice communicatie- en opnamesysteem, of VCRS, voor de Griekse burgerluchtvaartautoriteit. Dat contract is in de lade blijven liggen van toenmalig minister Kostas Karamanlis (wiens naam ook al betrokken was bij de Tempi-ramp). Daarop diende het contract in 2022 te worden herzien omdat de deadline voorbij was, en weer stak Karamanlis er een stokje voor want hij zag wettelijke problemen.

Wat betekent zulk een verouderd systeem nu eigenlijk? De Dienst voor de Burgerluchtvaart en de luchtverkeersleiders gebruiken radar en traditionele instrumenten om het luchtverkeer te volgen en te beheren, dat wil zeggen:

• ze bekijken de vluchten op de “kaart”
• ze zorgen voor scheiding (verschillende hoogtes of routes)
• ze grijpen in voordat er een botsing plaatsvindt.

Maar een automatisch systeem dat een alarm geeft bij problemen, is er niet. Het is veelzeggend dat het reserveonderdeel voor een radar die de luchthaven Eleftherios Venizelos bestrijkt en onlangs defect raakte, werd werd in een opslagplaats in Egypte, waar de apparatuur eveneens is gemoderniseerd.

Overigens heeft de Europese Commissie twee inbreukprocedures tegen Griekenland ingeleid wegens de vastgestelde tekortkomingen, die verband houden met de algemene naleving van de Europese wetgeving op het gebied van luchtverkeersbeheer.

Vorige week werd aangekondigd dat er een oplossing werd gevonden. Gezien een nieuwe aanbesteding voor het VCRS systeem tijdrovend is, zal de privé sector (onder wie de bedrijven Athens International Airport, Fraport Greece, Aegean Airlines, Sky Express en de groep GEK Terna Group) de 4,7 miljoen euro ophoesten.