Ook dit jaar ontsnapten we er weer niet aan. Duizenden hectares zijn alweer in de vlammen opgegaan. Het grootste deel in Attica, nog maar eens. De afgelopen 10 jaar is in de provincie rond Athene 42% van het beboste gebied afgebrand. Dat is ronduit dramatisch, want groen zorgt voor afkoeling en de enige afkoeling die je nu nog in en rond Athene kan vinden, is die van ronkende airconditioning units.
Het zag er allemaal nog goed uit in juli. De zomer was relatief gematigd en het kwik steeg zelden boven de 32-35 graden uit. Er waren tientallen kleine brandjes, maar die waren snel onder controle.
Tot de laatste week van juli. Een brand in Viotia, ten noordwesten van Attica, sloeg over naar Porto Germeno, een kustplaats in westelijk Attica waar vele Atheners (en ik ook regelmatig) verkoeling gaan zoeken. Ongerept bos, zo klonkt het.
Het viel me al op dat de regering dit jaar niet had aangekondigd dat ze volledig klaar was voor het brandseizoen. Het viel me ook op dat de minister van Civiele Bescherming niet te zien was in de media. Premier Mitsotakis was ook nergens te bekennen op het moment van de brand die gedurende 5 dagen woedde en die meer dan 300 woningen in de as legde.
Maar na de brand was hij daar wel, met een verklaring waarom het ook dit jaar weer uit de hand was gelopen. ‘Er zijn momenten dat de natuur de menselijke planning overtreft’, zo luidde het. Sta me toe dat een nogal gemakkelijke verklaring te vinden. Het is deze zomer zeker niet uitzonderlijk warm geweest (in tegenstelling tot de rest van Europa). Tijdens de brand hadden we de jaarlijkse “meltemi”, een zeer sterke noordenwind, waar je bijna de klok kunt op gelijk stellen. Het is dus niet dat we te maken hadden met een ongekend weerkundig fenomeen. Elk jaar is het weer hetzelfde.
Waar schort het dit jaar aan? Alweer brandpreventie. OK, het bos nabij Porto Germeno mag dan wel ongerept worden genoemd in de media, maar in de 21ste eeuw moet je toch aan preventie kunnen doen. Er zijn geen brandgangen aangelegd, waardoor brandweerlieden niet bij de brand geraken. Daardoor ben je bijna uitsluitend aangewezen op blussen vanuit de lucht, maar met de meltemi van 9 beaufort kunnen de blusvliegtuigen en –helikopters niet vliegen. En dat is iets waarvoor je moet plannen, maar Griekenland zet te veel in op blussen vanuit de lucht.
En daar houdt het niet op. Om het werk van de brandweer goed te kunnen plannen, moet je ook beroep kunnen doen op de meteorologische dienst. En eerder deze zomer trok de voormalige directeur van de Griekse Meteorologische Dienst ΕΜΥ nog aan de alarmbel. In een post op sociale media schreef hij begin juli dat er een geleidelijke verschuiving gaande is van wetenschappelijke meteorologische analyse naar het louter weergeven van resultaten van numerieke modellen en kant-en-klare weerkaarten. Hij waarschuwt dat, als deze ontwikkeling zich doorzet, de openbare meteorologische dienst het risico loopt haar wetenschappelijke rol te verliezen en zich te beperken tot de rol van gegevensbemiddelaar.
Volstaat het dat de brandweer zich uitsluitend op weerkaarten beroept?
Ik moet nu ook denken aan de vier nieuwe satellieten die eind juni zijn gelanceerd voor Griekenland, waarmee voor het eerst ter wereld een nationaal satellietsysteem is gerealiseerd dat specifiek is bedoeld voor het opsporen en volgen van bosbranden. Door middel van AI zou het makkelijker moeten zijn om branden op te sporen, te volgen en te voorspellen hoe ze zich gaan ontwikkelen. Ik krijg niet het gevoel dat er dit jaar wezenlijk iets is veranderd.
Bevoegde ministers maakten dit jaar gewag van klimaatverandering als excuus voor de grote branden. Ik ben de laatste om te ontkennen dat er geen klimaatverandering merkbaar is, maar het is niet de oorzaak van branden, het wordt gebruikt als excuus. Het is misschien wel de reden waarom branden zo snel uitbreiden omdat alle brandbaar materiaal kurkdroog is.
Maar dan nog. Dit jaar hebben we een uitzonderlijk nat voorjaar gekend. Daardoor schiet de lage begroeiing omhoog, maar tijdens de zomer droogt dat snel uit. Zo ontstaat heel wat brandbaar materiaal dat je met een goede brandpreventie wel kunt schoonmaken. Maar de regering gaat hier voor het adagio van “persoonlijke verantwoordelijkheid”. Heel wat Griekse burgers hebben nog ergens een stuk land dat door de overheid niet kan worden schoongemaakt. Nu moeten de burgers dat zelf doen tegen een specifieke deadline. Als ze dat niet doen, volgt er een boete. Veel Grieken erven soms stukken land waarvan ze niet eens weten waar het ligt. Soms liggen die stukken land op een eiland of op honderden kilometers van waar ze wonen. En stel nu dat je het financieel heel erg moeilijk hebt, zoals zo veel Grieken. Ga je dan ferrytickets kunnen betalen om het stuk land op een eiland schoon te maken? Of ga je je blauw betalen aan tol op de geprivatiseerde autosnelwegen om een stuk land ver van je woonplaats schoon te maken?
En de zomer? Die mag in West-Europa dan wel genadeloos zijn, maar Griekenland kende dit jaar een milde zomer. De dagen dat de temperatuur boven de 35 graden uitsteeg, zijn voorlopig op 1 hand te tellen. Uitzonderlijk zou je dat kunnen noemen, maar dan in de positieve zin.
Afgelopen week stond er een interessant artikel in Politico over het feit dat het verouderde elektriciteitsnet verantwoordelijk zou zijn voor een aantal branden. WWF Griekenland, samen met de Griekse meteorologische dienst, heeft een rapport gepubliceerd eerder dit jaar waarin te lezen staat dat het elektriciteitsnet verantwoordelijk zou zijn voor 55% van de verbrande oppervlakte in 2025. Dit jaar zou dat zelfs al 75% van de verbrande oppervlakte zijn. Let op: het gaat niet over de frequentste oorzaak van een brand, maar wel om het aantal hectaren dat door het elektriciteitsnet in de vlammen opgaat. De elektrische bovenleidingen lopen vaak door bebost gebied. Het netwerk is aangelegd in de jaren 50-60 en vaak slecht onderhouden of niet vervangen. Maar de vraag naar elektriciteit is gestegen waardoor transformatoren overbelast geraken. Je ziet er soms vonken en gensters uit springen en als er brandbaar materiaal in de buurt is, en het waait bovendien nog hard, dan staat alles in een mum van tijd in lichterlaaie.
De brand in het zuiden van Kreta, waarbij Agia Galini werd bedreigd en waar een deel van de palmen op Preveli zijn opgebrand, zou zijn ontstaan door het elektriciteitsnet.
De brand die begon in Viotia en die zich uitbreidde naar westelijk Attica en de streek rond Porto Germeno in de as legde, zou dan weer begonnen zijn wanneer werklieden een windmolenpark op het elektriciteitsnet wilden aansluiten. Toen 2 kabels met elkaar in contact kwamen, zou daar een resem vonken voor de brand hebben gezorgd.
De brand op Paros had dan weer een andere oorzaak. Die brand was ontstaan op de vuilnisbelt van het cycladeneiland. Die vuilnisbelt is voorzien op het verwerken van afval van ongeveer 73.000 mensen. Maar omdat het eiland zo populair is geworden, wordt er afval verzameld van ongeveer 1 miljoen mensen. Dat is niet te beheren. Wat doet de plaatselijke overheid? Wachten tot het toeristische seizoen voorbij is, om het afval dan te vervoeren naar andere plekken in Griekenland, meestal op het vasteland (iets dergelijks gebeurt ook in Korfoe). Maar dit jaar zien wat er gebeurt wanneer je infrastructuur niet is voorzien op een toestroom van zo veel mensen. We gaan daardoor nog heel wat problemen zien de volgende jaren, niet enkel op de eilanden.
En tenslotte zijn er natuurlijk ook nog brandstichters. Eerder deze week bekende een 59-jarige man dat hij 6 branden had aangestoken in de buurt van Thessaloniki, omdat hij erg veel stress had van zijn werk. En voor het weekend van 14 augustus vond een Israëlische toerist het nodig om een barbecue aan te steken in Sellia, Zuid-Kreta, niet ver van Preveli (alweer). Nochtans had de regering Code Rood afgekondigd, waardoor je geen activiteiten mag uitvoeren waar vuur bij te pas komt. Ook de huisbaas van de villa die de toerist huurde, had al gezegd dat hij geen barbecue mocht aansteken. Maar toch deed de toerist zijn zin.
Jammer genoeg hebben de branden ook voor menselijke slachtoffers gezorgd. Bij een brand in Thessaloniki in het begin van de zomer, zijn 2 mensen omgekomen. Bij de eerste grote brand op Kreta zijn 2 brandweerlieden omgekomen toen hun wagen ingesloten raakte door de vlammen. En in Gytheio is een brandweerman overleden, wellicht door een hartstilstand, bij het blussen van de brand. En tijdens de brand bij Porto Germeno botsten 2 blushelikopters tegen elkaar in een onbegrijpelijk incident. Het ging hier om 2 BELL-helikopters die door de Griekse overheid worden geleased. De piloten van die helikopters zijn geen Grieken, dus dient er in elke helikopter een Griekse coordinator mee te vliegen om het contact te kunnen houden met de coordinatoren op de grond. Wellicht is daar een en ander fout gegaan. De bemanning van 1 helikopter is om het leven gekomen: een Deense piloot en de Griekse coordinator. De bemanning van de andere helikopter heeft het gelukkig overleefd met minieme verwondingen.
Branden zijn steeds het onderwerp van een politiek steekspel. Toen Tsipras premier was, zijn er bij de brand in Mati meer dan 100 mensen om het leven gekomen. Wanneer Tsipras als oppositieleider kritiek uitte op Mitsotakis omdat er zo veel hectaren in de vlammen opgaan, was de reactie van de premier dat hij hectaren telt, maar tenminste geen doodskisten. Dat argument gaat ondertussen ook niet meer op.
Als ze nu eens dat politiek steekspel konden laten voor wat het is, en allemaal samen eens een plan konden ontwerpen om voor goede brandpreventie te zorgen…